Útikennsla

Á námsvef þessum eru nokkur  verkefni þar sem útikennsla mikilvægur þáttur má þar nefna: Snjókúlptúragerð, haustið og Lystigarðurinn á Akureyri. Ég tel að með útikennslu sé hægt að virkja fleiri skilningarvit og gefa nemendum aukið svigrúm auk þess sem þeir fá tækifæri til að kynnast og nýta kosti náttúrunnar og nærumhverfis. Markmiðið með útikennslu er að nemandinn byggi sína eigin þekkingu byggða á áhugasviði hans og þekkingargrunni og verði meðvitaðri um umhverfi sitt.

Í almennum hluta aðalnámskrár grunnskóla (2011) er fjallað um heilstætt nám nemenda, þar kemur meðal annars fram að í námi þurfi að efla þroska á mismunandi sviðum.

·       Hugrænn þroski - þekkingu,skilning og leikni,

·       Tilfinningalegan þroska - gildi,viðhorf og skoðanir, skilning á sjálfum sér,

·       Félagslegan þroska – tjáningu, stjórnun, hópvinnu,

·       Líkamlegan þroska – hreyfifærni, líkamlegt atgerfi,

·       Atferlislegan þroska – framkomu, frumkvæði og félagstengsl.

Mín upplifun af útikennslu er að oft kynnist maður annari hlið á nemendum og nemendur sem lítið tjá sig í tímum verða virkir. Dæmi er um nemendur sem aldrei tjá sig í tímum

nema þeir séu ávarpaðir. Því tel ég að útikennsla geti haft ótvíræð áhrif á sjálfsmynd nemenda á jákvæðan hátt, sérstaklega þá hlið sjálfsmyndarinnar sem snýr að skólanum.

 Nemendur verða oft frjálsari í fasi úti og sýna á sér aðrar hliðar, það getur styrkt tengslin þeirra á milli og við kennarann. Ég hef persónulegar reynslu af því eftir að hafa haldið námskeið í snjóskúlptúragerð og fengið til mín nemendur sem ég kenndi í grunnskóla. Ég man hvernig ég kynntist nemendum á annan hátt, þeir voru frjálsari og opnari. Mér fannst við verða nánari er við höfðum skapað sameiginlega minningu utan veggja skólans. Sumir nemendur þurfa einfaldlega meira rými en skólastofuna til að komast hjá árekstum við aðra nemendur auk þess fá þeir betra andrúm til að einbeita sér að viðfangsefnum.

Menntun er sjálfssköpun , segir í almennum hluta aðalnámskrárinnar (2011, bls.24) og þar segir að í sköpun felist meðal annars að:

          ·       Móta viðfangsefni og miðla þeim, gera eitthvað nýtt eða öðruvísi en áður,

          ·       Uppgötva, njóta, örva forvitni og áhuga, virkja ímyndunarafl og leika sér með möguleika,

          ·       Sjá fyrir það óorðna og framkvæma það.

Ég lít svo á að hæfileikinn til að undrast og hrífast sé drifkrafturinn í sjálfu lífinu. Undrunin veitir okkur löngun til að  rannsaka og öðlast dýpri þekkingu á því sem hrífur okkur. Oft langar okkur að feta í fótspor þeirra sem hrífa okkur öðlast þekkingu þeirra og útgeislun. Það er góður eiginleiki að geta hrifið aðra með sér sérstaklega ef þig langar til að veita öðrum innsýn í það sem hrífur þig. Þess vegna er afar mikilvægt að kennari hafi góðar kveikjur til að vekja áhuga nemenda á viðfangsefninu.

Bekkjarstjórnun er öðruvísi í útikennslu en inn í skólastofunni og hlutverk kennara breytist. Í útikennslu eru nemendur á stærra svæði en inni, þeir geta unnið meira saman og vinnubrögðin þurfa að vera sjálfstæðari. Kennarinn þarf að gæta þess að vera til staðar sem stjórnandi, virkur hlustandi og leiðbeinandi um leið og hann þarf að draga sig í hlé þegar við á svo nemendur geti spreytt sig á verkefnum og unnið bæði sjálfstætt og í samstarfi við aðra nemendur. Það er mikilvægt til að nýta þá kosti útináms að nemendur sjálfir uppgötvi og upplifi meira en það sem kennarinn hefur skipulagt, að þeir noti sköpunargleði sína og ímyndunarafl út frá sínum eigin hugmyndum (Auður Pálsdóttir, Inga Lovísa Andreassen, 2014, bls. 121).

Námsmarkmið:

•       Upplifa náttúru í nærumhverfi

•       Rannsaka nærumhverfi

•       Skrásetning á upplifun og rannsóknum

•       Læra að nota náttúrulegan efnivið

•       Skissur

•       Vatnslitun

•       Mótun í pappamassa

•       Móta í snjóinn

•       Vinna með nýja miðla, búin til stuttmynd með appinu Stopp Motion Studio

•       Læsi á eigið umhverfi með skynjun, greiningu og túlkun

•       Upplýsinga- og miðlalæsi á fjölbreyttan hátt til þekkingaröflunar og miðlunar.

 Eitt lykilhlutverk menntunar er að læra að skilja þann heim sem við búum í svo við verðum virkir, gagnrýnir samfélagsþegnar sem geta látið gott af sér leiða. (Mennta- og menningarmálaráðuneyti, 2013, bls. 150). Tilgangur útikennslu er meðal annars að nemendur tengi við eigin reynslu og þjálfist í að lesa, túlka og skrásetja upplifanir úr nærumhverfi sínu með fjölbreyttum hætti. Í sumum verkefnana er lögð áhersla á mismunandi nálgun og skynjun í náttúru og umhverfi. Í gegnum þá reynslu er nemendum boðið að skrásetja  hjá sér upplifun sína með ljósmyndum, texta, hljóðum, skissum og fleiru. Úrvinnslan geta verið meðal annars vatnslitaverkefni, litaprufur og miniatúrar sem þau skapa út frá eigin reynslu. Í nokkrum verkefnum þurfa nemendur að fara út og upplifa í náttúrunni veita henni eftirtekt og skynja með öllum líkamanum. Sigríður Þorgeirsdóttir og Guðbjörg R. Jóhannesdóttir rita eftirfarandi um líkömnun mannsins og skynjun hans á náttúrunni í greininni Understanding our Place in the Natural World: “Tilfinning fyrir merkingu líkamans í náttúrulegu umhverfi og í listrænni nálgun dýpkar skynjun okkar á tengslum við hina ómennsku veröld. Líkaminn „veit“ þetta sem jarðvera, lifandi vera í rúmi og tíma. Með því að örva og kveikja þessi tengsl í listtengdri kennslu þá skynjum við hvernig meðvitund okkar er virkilega líkömnuð, hvernig hugurinn er hluti af líkamanum sem ennfremur er hluti hins náttúrulega heims”. (Guðbjörg R. Jóhannesdóttir og Sigríður Þorgeirsdóttir, 2015, bls. 116)

Í námsefninu er leitast við að kenna nemendum að veita skynjun sinni af umhverfinu athygli  - skapar tækifæri til:

•   að opna sig fyrir því að taka á móti áhrifum umhverfisins

•   að hugleiða og tjá reynslu sína eða upplifanir af umhverfinu í gegnum listir

Náttúra sem er okkur nálæg getur um leið verið okkur fjarlæg því sjón okkar beinist ekki að henni sem náttúru heldur sem umhverfi. Einn liður í fjölbreyttum kennsluaðferðum í grunnskóla er aukin útivera þar sem nærumhverfi skóla er nýtt til að vinna að settum markmiðum og til að auka útiveru nemenda. Náttúra kallar fram margt það besta og öflugasta í okkur - undrun, vanmátt, orku, gleði, aðdáun, lítillæti, auðmýkt og berskjöldun svo eitthvað sé nefnt. Norski heimspekingurinn Hans Gelter hefur fjallað um samband manns og náttúru og leggur áherslu á að efla þurfi tengsl manns og náttúru hann segir: „Við það að skynja sjálfan mig sem hluta af landslagi upplifi ég ferlið og þróun staðarins springa út meðvitund minni. Ég fæ sterklega á tilfinninguna að ég þekki mig á þessum stað“ (Gelter, 2000, bls.78). Hann segir einnig: „Útilífið  uppfyllir grunnþörf mannsins og skapar þannig heildræna tilfinningu. Fræðslufulltrúi Skógræktarinnar, Ólafur Oddsson hefur um langt skeið talað fyrir upplifunar- og útinámi og hvetur til þess í kveri sínu “Lesið í skóginn, tálgað í tré” að allir læri að lifa með skóginum, kynnist skógarmenningu og að: „túlka tilfinningar sínar og upplifanir og tjá þær í skógarljóðum“ (Ólafur Oddsson, 2003, bls. 5).